Miskraam

Hieronder staat beschreven wat een miskraam is, wat de oorzaak is, hoe groot de kans op een miskraam is en wat de verschijnselen zijn. Maar ook hoe een miskraam meestal verloopt. We hopen hiermee meer duidelijkheid te geven en een deel van de onzekerheid weg te nemen. Mochten er na het lezen nog vragen zijn dan kun je contact met ons opnemen.

Wat is een miskraam?
Een miskraam is het verlies van een niet-levensvatbare kindje. Een miskraam in de eerste twee tot vier maanden van de zwangerschap noemt men een vroege miskraam. Een van de eerste verschijnselen is meestal vaginaal bloedverlies. Men spreekt dan van een dreigende miskraam. Bij bloedverlies treedt slechts in de helft van de situaties werkelijk een miskraam op, in de overige gevallen heeft het bloedverlies een andere oorzaak en groeit het kindje gewoon verder. Naast bloedverlies gaat een miskraam ook vaak gepaard met menstruatieachtige pijn in de onderbuik. Zwangerschaps-verschijnselen zoals gespannen borsten en ochtendmisselijkheid nemen soms af vlak voor een miskraam.

Oorzaak van een miskraam
De oorzaak van een miskraam is bijna altijd een aanlegstoornis. Het vruchtje is niet in orde, en de natuur vindt als het ware een logische oplossing: het groeit niet verder en het lichaam stoot het af. Een miskraam is geen reden voor nader onderzoek, dat adviseren artsen pas na meerdere miskramen achter elkaar. Maar ook dan levert onderzoek bij het overgrote deel van de vrouwen slechts zelden een duidelijke verklaring voor de miskramen op.

Kans op een miskraam
Vroege miskramen komen betrekkelijk veel voor: bij tenminste een op de tien zwangerschappen is hier sprake van. Dit betekent dat in Nederland jaarlijks 20.000 vrouwen een miskraam meemaken. De kans op een miskraam neemt toe met de leeftijd. Vrouwen die eenmaal een miskraam hebben meegemaakt, hebben mogelijk een licht verhoogde kans op een nieuwe miskraam. Maar de kans dat een zwangerschap goed afloopt is veel groter.

Welk onderzoek is er mogelijk om een miskraam aan te tonen?
Echoscopisch onderzoek kan duidelijk maken of de zwangerschap nog intact is of dat er een miskraam heeft plaats gevonden. Ben je  meer dan twee weken over tijd, dan kan het kloppen van het hartje via een inwendige, vaginale echo te zien zijn. De kans op een miskraam is dan een stuk kleiner, maar nog niet uitgesloten. Soms geeft vaginaal echoscopisch onderzoek bij een jonge zwangerschap nog geen duidelijkheid. Het is dan goed om af te wachten en twee weken later het onderzoek nog te herhalen. Bedenk goed dat echoscopisch onderzoek niets verandert aan de uitkomst van de zwangerschap. Een miskraam is een veel voorkomend en ook een natuurlijk verschijnsel. Verloskundigen en huisartsen nemen daarom over het algemeen een afwachtende houding aan.

Wat te doen als een miskraam is vastgesteld?
Omdat een aanlegstoornis van de zwangerschap of het afsterven van de vrucht de oorzaak is van een miskraam, is behandeling nooit mogelijk. Medicijnen of maatregelen zoals bedrust of stoppen met werken zijn dan ook zinloos. Ons beleid (en ook dat van de ziekenhuizen in Utrecht) is om ongeveer een week af te wachten vanaf het moment dat de miskraam is geconstateerd. Na een week beslissen we dan in overleg met jou of je nog langer wilt afwachten of dat we een afspraak maken bij de gynaecoloog om de mogelijkheden voor een curettage te bespreken. Meestal komt een miskraam vanzelf op gang en is een curettage niet meer nodig. Afwachten kan medisch gezien geen kwaad en heeft geen gevolgen voor een nieuwe zwangerschap.

Het verloop van een spontane miskraam
Bloedverlies in de tweede of derde maand van de zwangerschap kan vaak het eerste teken van een miskraam zijn. Meestal komt een miskraam na dit eerste bloedverlies binnen een aantal dagen op gang. Soms duurt dit echter nog een week of zelfs een paar weken. Geleidelijk ontstaat pijn in de onderbuik en neemt het bloedverlies toe, zoals bij een hevige menstruatie. In de loop van enkele uren wordt de vruchtzak met daarin het vruchtje uit de baarmoeder gedreven. De miskraam heeft dan plaats gevonden. Meestal verdwijnt vrij snel hierna de buikpijn. Het bloedverlies vermindert ook snel en is vergelijkbaar met de laatste dagen van een menstruatie.

De vruchtzak is herkenbaar als een met vocht gevuld blaasje met een vliezig omhulsel dat gedeeltelijk met roze vlokken is bekleed. Vaak komen ook bloedstolsels vrij, die meer donkerrood en glad zijn. Sommige vrouwen twijfelen over het verschil tussen de vruchtzak en een stolsel. Een stolsel kunt je met je vingers uit elkaar trekken tot er niets van overblijft. Bij een vruchtzak herken je altijd een met helder vocht gevuld blaasje. Als je twijfelt, bewaar het stolsel dan in een bakje dan kunnen wij het voor je nakijken.

Soms is de miskraam niet compleet, er blijven dan stolsels in de baarmoeder zitten. Het gevolg hiervan kan veel bloedverlies zijn. Als je meer dan 3 maandverbanden vol met bloed verliest in een uur dan moet je met ons contact opnemen. Soms is een curettage dan medisch noodzakelijk om het bloedverlies te laten stoppen.

Als de miskraam op zich laat wachten
Een week nadat we miskraam hebben geconstateerd nemen wij weer contact met je op over het verdere beleid. Veel vrouwen willen dan vaak nog wat langer afwachten omdat een spontane miskraam de natuurlijke gang van zaken is. Zij willen hun verdriet om het verlies van een gewenste zwangerschap thuis verwerken. Een voordeel van afwachten is dat eventuele (zeldzame) complicaties ten gevolge van een curettage worden vermeden.

Sommige vrouwen vinden echter dat het afwachten veel onzekerheid oplevert en het normale leven verstoort, terwijl zij soms ook nog zwangerschapsklachten hebben. Of zij vinden het vervelend om zwanger te zijn van een niet-levensvatbare vrucht. Ook het afwachten en de onzekerheid over het tijdstip van de miskraam wegen soms zwaar. Mocht je dit ook zo voelen dan maken wij een afspraak voor je bij de gynaecoloog. Daar kun je dan de mogelijkheden bespreken om de miskraam op gang te brengen met medicijnen of een curettage te krijgen. Het verdriet over de miskraam zelf moet dan nog wel verwerkt worden. De ervaring heeft ons geleerd dat het voor het verwerkingsproces goed is niet te snel in te grijpen.

Curettage
Een curettage is een kleine medische ingreep. De gynaecoloog zuigt de baarmoederholte via de vagina door een dun slangetje leeg of maakt deze met een curette (soort lepeltje) schoon. De ingreep duurt ongeveer 5-10 minuten en gebeurt in de meeste ziekenhuizen in dagbehandeling. Vaak geeft men een korte narcose zodat je van de ingreep niets zal voelen. De gynaecoloog kan je informatie geven over de gewenste narcose. Als je gezond bent, is het een ingreep met een zeer klein risico op complicaties. Heel soms komt het voor dat er bij een curettage een rest van de miskraam overblijft. Er zijn in de meeste gevallen geen gevolgen te verwachten voor een volgende zwangerschap.

Lichamelijk en emotioneel herstel
Het lichamelijke herstel na een spontane miskraam of een curettage is meestal vlot. Gedurende één tot twee weken bestaat vaak nog wat bloedverlies en bruinige afscheiding. Het is verstandig om met gemeenschap en tampongebruik te wachten tot het bloedverlies voorbij is. Hierna is het lichaam voldoende hersteld om weer opnieuw zwanger te worden. Het zwanger worden op zich wordt door een miskraam niet bemoeilijkt. Ook is het uit medisch oogpunt niet noodzakelijk een aantal maanden te wachten met opnieuw zwanger te worden.

De volgende menstruatie verschijnt na ongeveer zes weken, soms een paar weken eerder of later. Veel vrouwen maken na een miskraam psychisch een moeilijke tijd door. De miskraam betekent een streep door de toekomst en brengt een abrupt einde aan alle plannen en fantasieën over het verwachte kindje. Dat de zwangerschap vanaf het begin al niet in orde was en de miskraam dus een natuurlijke en logische oplossing is, is voor sommigen een troost. Verdriet, schuldgevoelens, ongeloof, boosheid en een gevoel van leegte zijn veel voorkomende emoties, zeker bij een vrouw.
De vraag waarom het mis ging houdt je wellicht bezig. Hoe invoelbaar ook, schuldgevoelens zijn bijna nooit terecht. Een miskraam is een natuurlijke oplossing voor iets wat fout ging rond de bevruchting, en het is maar de vraag of een gezondere leefwijze of minder stress dit had kunnen voorkomen.

Hoe kunt je de kans op een volgende miskraam verkleinen?
Als je opnieuw zwanger wilt worden, is het verstandig zo gezond mogelijk te leven. Dat betekent gezond en gevarieerd eten, niet overmatig drinken, niet roken en geen medicijnen innemen zonder overleg. Toch is het niet mogelijk een miskraam met zekerheid te voorkomen, ook als je je aan deze regels houdt.
Voor elke vrouw die (opnieuw) zwanger wil worden, luidt het advies om dagelijks een tablet foliumzuur van 0,4 mg te gebruiken. Mocht je voorafgaand aan de miskraam geen foliumzuur gebruikt hebben, dan hoeft je je daar niet schuldig over te voelen. Foliumzuur vermindert niet de kans op een miskraam, maar wel de kans op een kind met een open rug en geldt als advies vanuit de gezondheidsraad voor alle vrouwen die zwanger wensen te worden.